İlk romanda Ellen Roth’un çevresinde şekillenen kuşku, ikinci kitapta Mark Behrendt’in kayıplarına ve geçmişten kurtulma çabasına yöneliyor. Bildiğimiz insanlarla yeniden karşılaşıyoruz; ancak ilk karşılaşmanın huzursuzluğu bu kez daha tanıdık, dolayısıyla daha az sarsıcı.
Bu bağ nedeniyle Psikiyatrist 2’yi okuma sırasından bağımsız değerlendirmek zor. Geçmişe ilişkin açıklamalar, romanı tek başına takip etmeyi mümkün kılıyor; fakat özellikle Ellen’ın önceki hikâyesini bilmeden bazı ilişkilerin duygusal karşılığı eksik kalıyor. Olayların nasıl birbirine bağlandığını anlayabilirsiniz, ama karakterlerin birbirleri için neden bu kadar önemli olduğunu aynı yoğunlukta hissedemeyebilirsiniz. Üstelik ikinci roman, ilkinin sürprizlerini de açığa çıkarıyor.
Bu kez merkezde, hayat arkadaşının öldürülmesinden sonra yaşamı dağılan eski psikiyatrist Mark var. Toparlanmasında önemli payı bulunan Doreen’in kaçırılması, onu yeni bir tehditle karşı karşıya bırakıyor: Arkadaşını kurtarmak için bir suç işlemesi gerekiyor.
Romanın güçlü taraflarından biri, bu çıkmazın kolay bir cevabının bulunmaması. Mark’ın durumu, okurun kendisini güvenli bir ahlaki mesafeye yerleştirmesini zorlaştırıyor. İyi niyet ve yanlış davranış arasındaki mesafe, hikâyenin düşünmeye en açık alanını oluşturuyor.
Mark’ın psikiyatrist olması da bu çatışmayı zenginleştiriyor. Başkalarının ruhsal süreçlerini anlayabilen birinin kendi acısıyla baş edememesi, bilginin her zaman iyileşmeye dönüşmediğini hatırlatıyor. İnsan, neden böyle hissettiğini bilse de o duygunun içinden çıkamayabilir. Karakterin mesleki birikimiyle kişisel çaresizliği arasındaki açıklık, romanın psikolojik açıdan en verimli imkânlarından bana kalırsa biri.
Kayıp ve intikam arasındaki ilişkiyi de bu çerçevede okuyorum. Geçmişi değiştiremeyen insan, hiç değilse onu açıklayarak yeniden denetim kazanmak isteyebilir. Fakat cevap arayışı hayatın tamamını kapladığında, başkaları kişinin kendi acısını gidermek için kullandığı araçlara dönüşebilir. Burada önemli olan, acının şiddeti açıklayabilmesiyle onu haklı çıkarabilmesinin farklı şeyler olduğudur.
Buna rağmen psikolojik konuların yoğunluğu, benim için aynı ölçüde bir karakter derinliğine dönüşmüyor. Bir ruhsal yaranın ilişkilerde, alışkanlıklarda ve küçük kararlarda hissedilmesini, yalnızca büyük kırılmaları açıklamasından daha değerli buluyorum. Psikoloji, olay örgüsünün ihtiyaç duyduğu davranışa gerekçe sağlamakla sınırlı kaldığında insanı tanımaktan çok hikâyenin işleyişini öğreniyoruz. İkinci kitapta daha fazlasını beklediğim alan tam da burası.
İlk Psikiyatrist’i daha çok beğenmemin nedeni, okurun algısına yerleştirdiği kuşkuydu. Ellen’ın karşılaştığı olayların nasıl anlaşılacağı başlı başına bir gerilim yaratıyordu. İkinci romanda kaçırılma, tehdit ve süre baskısı daha belirgin bir düzen kuruyor. İlkinde neye inanacağımı sorgularken, ikincide daha çok karakterin bir sonraki adımını merak ediyorum. Benim için ilk deneyim daha sarsıcı.
Bu farkı yalnızca sürprizlerin gücüyle açıklamak yetersiz olur. İkinci kitabı sevenlerin Mark’ın kararlarına ve tempoya ağırlık vermesini bu yüzden anlaşılır buluyorum. Hatta romanı ilkinden başarılı bulan okurlar da var. Ancak sürekli merak etmekle okuduğumuz dünyaya ilişkin güvenimizi kaybetmek farklı deneyimler; benim tercihim, ilk kitabın yarattığı daha derin güvensizlikten yana.
Polisiye bakımından ise şaşkınlıktan önce nedenselliği önemsiyorum. Güçlü bir çözüm, önceki ayrıntıları geriye dönük olarak daha anlamlı kılmalı. Okur, yazarın istediği yere taşındığını değil, fark etmediği bağlantıları sonunda görebildiğini hissetmeli.
Aynı ölçüt, failin motivasyonu için de geçerli. Geçmişteki acı, intikam isteğini anlaşılır kılabilir; ancak çok aşamalı bir planın işleyişini kendiliğinden inandırıcı yapmaz. Bir davranışın psikolojik gerekçesini kabul etmek, uygulanışındaki bütün kolaylıkları kabul etmeyi gerektirmiyor. Romanın gerilim gücüyle kurgusal inandırıcılığını bu nedenle ayrı ayrı tartmak gerektiğini düşünüyorum.
Dorn’un hakkını teslim etmek gereken yer, anlatının akıcılığı. Kısa bölümler ve belirgin tehdit, okumayı sürdürme isteğini destekliyor. Buna karşılık kitaptaki bazı gelişmeleri öngörülebilir bulunabilir. İkisi çelişmiyor: Bir roman kolay okunabilir, fakat zihinde aynı ölçüde kalıcı olmayabilir. Benim ikinci kitaptaki memnuniyetsizliğim, anlatımın okunurluğundan çok, bu okunurluğun taşıdığı edebi ağırlıkla ilgili.
Atmosfer de benzer bir sınırda duruyor. Dorn, söyleşisinde boş otel gibi tanıdık korku unsurlarını bilinçli kullandığını anlatıyor. Türün ortak malzemesine başvurmak kusur sayılmaz; önemli olan, ona nasıl bir işlev kazandırıldığı. Mekân yalnızca beklenen ürpertiyi üretmek için kullanıldığında, korkunun kendisinden çok hazırlığını fark etmeye başlayabiliriz. İki kitaptaki mekan kullanımlardaki benzerlikler bu aşamada bana kalırsa fazlası ile ortaktı.
“Sipariş kitap” hissi de benim için buradan doğuyor. Dorn’un açıkladığı şey, başlangıçta devam romanı düşünmediği, yıllar süren okur taleplerinin ardından bir devam fikri geliştirdiği. Benim eleştirim, tanıdık karakterleri geri getirme arzusunun hikâyenin kendi gerekliliğinden daha fazla hissedilmesi. Sevilen bir dünyaya dönmek memnuniyet verebilir; fakat devam romanından, önceki bağımızı geliştirecek yeni bir bakış da bekliyorum. Bu beni ne yazık ki heyecanlandırıcı seviyelerde kalamadı.
Finalin açık bırakılması da bende bu yüzden yarım kalmışlık duygusu yaratıyor. Her belirsiz son eksik değildir; bazıları okurun düşünmesini sürdürür. Ancak düşünceye alan açmakla duygusal tamamlanmayı sonraki kitaba ertelemek arasında fark var. Bu kapanış bana ikinci ihtimali daha fazla düşündürüyor. Bir talep daha gelir, üçüncü kitap de çıkar diye düşünmeden edemiyorum. Bu bir yayın haberi değil, romanın bıraktığı devam beklentisine yönelik itirazım.
İlk Psikiyatrist’i daha başarılı buldum. İkinci kitap, Mark’ın ahlaki çıkmazı ve akıcı anlatımı sayesinde ilgiyi korusa da psikolojik incelik, özgünlük ve bütünlük bakımından ilkinin gerisinde kalıyor. Tanıdık karakterlerle yeniden buluşmak güzel; ama bu buluşmanın neden gerekli olduğunu da hissetmek istiyorum. Kitabı kapatırken beklediğim, üçüncü romana uzanan yeni bir ihtimalden önce, okuduğum hikâyenin kendi içinde tamamlandığı duygusuydu.
Kitaba puanım 7.








Yorumlar
Yorum Gönder