Seray Şahiner - Vatan Millet Samatya İncelemem

​

Seray Şahiner'in incelememi yazdığım bu tarih itibari ile son kitabı olan Vatan Millet Samatya kitabını genel şablonda değerlendirdiğimizde 3 kuşak bir kadın hikayesi gibi görünse de, toplumun dönüşümüne, ataerkil toplum yapısının getirilerine, yoksulluğun bir eve yansımasına, bazı insanların erken olgunlaşmaya itilişinden aslında bahseden ironik tarafı da yoğun sert bir toplumcu gerçekçi roman. Tanıtım metninde kitaptan 3 kuşak sevgiyle değil de zaaflarla kuruluyor demesi de boşuna değil, bunu kitap bittikten sonra çok daha net bir şekilde görebiliyoruz. 

Kitabın bana göre en güçlü yönü anlatıcısı. Anlatıcı kitabımızda uzun bir aşamada çocuk oluyor. Seray Şahiner aslında burada büyük bir risk alıyor, çünkü çocuk masumluğunu, şeffaflığı, saflığını, keskin ve komik tarafını anlatabilmek çok kolay bir iş değildir, ama üstesinden ben geldiğini düşünüyorum, önce Melek'in çocukluk dönemi sonra da kızı olan İnci'nin çocukluğu gayet başarılı bir şekilde bizlere anlatılmış. 

“Kimse beni sevmeyince kendi kendimi evlat edindim.” alıntısı aslında kitabın bana kalırsa özeti niteliğinde kalacak bir alıntı. Bu alıntı hem psikolojik kısmını kitabın özetlerken, hem de sevilmeyen çocukların nasıl yetişkinlere, annelere, babalara, kurbanlara ve bazen de istemeden zalimlere dönüştüğünün küçük bir göndermesini yapıyor. 

Romanda 3 mekan var: Samatya, Millet ve Vatan. Burada tabii çok sık kullanılan içi boş vatanseverlik için kullanılan Vatan Millet Sakarya deyimine de bir gönderme var, belki de Samatya kelimesini eklemesi de bu kelimeye içi boş, kuru, sırf aile olmak için aileyiz diyenlere bir gönderme yapmıştır, nedenini bilemiyorum. 

Kitabın adına odaklandığımda şunu da gördüm; Vatan Millet gibi kavramların yanına eklenen o Samatya kelimesi. Samatya bölgesi Melek karakterinin ilk basamağı biliyorsunuz. İki büyük kelimenin yanında bir küçük kelime gibi. Yazar burada büyük ideolojik kelimelerle küçük hayatlar arasındaki uçurumu göstermek istemiş bence. 

Ben çocuklarını sevmeyen karakterleri anlatan birçok kitap okudum, şiddet, ilgisizlik, bakım gibi onlarca yan konuyla birlikte bu kitaplar ilerliyordu, ama Seray Şahiner'in bu kitabında ilk kez işe yarar çocuk olarak görünen bir çocuğun varlığına şahit oldum. Melek karakterinin kitaptaki varlığı aslında tüm görünmeyen kişiler için bir farkındalık unsuru gibi. 

Şahiner, Melek karakteri ile "Kız çocukları erken olgunlaşır.” gibi masum görünen toplumsal cümlelerin arkasındaki vahşeti açığa çıkarır. Melek olgunlaşmaz; olgunlaşmaya zorlanır. O hep çocuk olması elinden  alınan ve erken büyümeye zorlanan, büyük yükler verilen, çocukluğu yaşattırılmayan bir kadın olarak hafızamda yer edinecek. 

Millet bölümü olan sonraki gençlik kısmında ise ataerkil bir toplumda kadının nasıl kendi ayakları üzerinde duran bir varlık olmasının engellendiğini hep birlikte okuyoruz, başkaları tarafından yönetilen bir beden, emek ve geleceğin harcandığına şahit oluyoruz. 

Son kısımda karakter bu sefer Melek'in kızı İnci olur. Yaşadığı kader yine annesi ile aşağı yukarı paraleldir. Burada şiddet çok daha belirgin hale gelir. Şiddet bu kitapta bir değişim olarak hep görünür, ama asla tamamen yok olmaz.

Birazcık da psikolojik tahlil yapmak istiyorum; birincisi Melek karakteri ile alakalı olarak görünebilme arzusunu görmek lazım. Yine aynı şekilde sevgiye olan olağanüstü çocuksal dürtülerin yarattığı ilgi isteğini de görmek lazım. Diğer konu da bence kitabın  psikolojik olarak en etkileyici kısmı olan erken büyümek durumunda kalma meselesi. Ben bu kitapta Melek karakterini bir mağdur olarak görmüyorum, tam tersi güçlü bir kadın direnişçi olarak görüyorum. 

İnci karakterinde de ise Şahiner bize bir başka mesaj verir. O mesaj da; bir babanın kendi evladını sevmesi yeterli değildir, annesine karşı uyguladığı şiddet onun kötü bir baba olması için yeterlidir. Baba, İnci için aileyi tamamlayan ana etmenlerden biri kişi değil, ortadan kalkarsa hayatın rahatlayacağı bir tehdittir. 

Kitaptaki bir başka mesaj da sadece erkek karakterler değil, kadın karakterler de yeterince zararlı. Ama kadın karakterlerin kötü olmasının sebebi; onların tarihsel, sınıfsal ve toplumsal yaşadığı mirastan kaynaklanıyor. Seray Şahiner bir söyleşisinde şöyle diyor; sevgiyi bilmeyen karakterler onun yerine güç, disiplin, şiddet, baskı ve mesafe koyarlar. İşte bu kadın karakterleri çizerken yazar bence buna dikkat ediyor.

Erkek karakterlerde de farklı bir konumdan bakma durumu var: Melek'in babası etkisiz, güçsüz bir karakter, müdahil olma konusunda yetersiz. Bu da onu iyi yapamıyor, çünkü çocuğunu seven bir baba olsa da yaşadığı olumsuz hiçbir şeyden evladını koruyamıyor.

Seray Şahiner dili kendine özgüdür, onu seven çok, bunu iyi biliyorum, ama sevmeyenler de illaki olacaktır. Bizim insanımızda argo ve küfür reel hayatta sanki hiç yokmuş gibi bunları edebiyatta görünce deliriveren bir kesim var, onlar bence Seray Şahiner edebiyatını sevmez. İronik iç ses, mahalle ağzı, yöresel söyleyişleri ben sevdim. Çocuk anlatıcı olayı da büyük bir risk ama üstesinden bence gelmiş, daha ne olsun. Bir büyük gibi bakmayan çocukların ağzından olgun birinin kitap yazabilmesi bence olağanüstü bir risk evet ama üstesinden gelirsen de büyük bir başarı. 

Kitap,  1970 ile 1990 arası dönemi anlatıyor, İstanbul adeta kitapta bir karakter gibi. Darbe, yoksulluk, Alevilik, göç, kentsel dönüşüm, erkek şiddeti, çocuk emeği ve kadınların görünmez mücadelesi aynı hayatın parçaları olarak veriliyor. Eksikleri bence var ama güçlü olduğu alanlar (özellikle anlatıcı, psikoloji ve dil) bu eksikleri büyük ölçüde kapatıyor.

Kitaba puanım 7.